Höfuðbeina-
og spjaldhryggjar meðferð
Upledger höfuðbeina- og spjaldhryggjarmeðferð hefur notið
mikilla vinsælda hér á landi síðustu árin. Þetta er milt og
öruggt meðferðarform sem byggir á ákveðnum handbrögðum og
tækni. Greint er ójafnvægi í höfuðbeina- og spjaldhryggjar
kerfinu og það leiðrétt. Unnið er með og losað um spennu,
samgróninga og bólgur í öllu bandvefs- og himnukerfi
líkamans. Meðferðin eykur orku og vökvaflæði líkamans og
fer ennig inn á að losa um bældar tilfinningar sem tengjast
spennu í vefjum hans (vefræn
tilfinningalosun).
Saga og þróun
Höfuðbeina- og
spjaldhryggjar meðferð hefur þróast alla síðustu öld út frá
vinnu og uppgötvunum þriggja lækna; A.T. Still, William
Sutherland og dr. John E. Upledger.
A.T. Still (1873) var læknir (osteópati). Hann hneigðist að
náttúrulækningum. Hann lagði mikla áherslu á að líkaminn er
ein eining/heild, og að uppbygging hans og starfsemi eru
nátengdar. Hann leit á líkamann sem kerfi með sjálflæknandi
eiginleika, því minna sem við grípum inn í starfsemina þeim
mun betur gengur að læknast. Hann komst einnig að þeirri
niðurstöðu að lyf eru hættuleg. Í byrjun tuttugustu aldar
stofnaði Still skóla í Osteophaty í Missouri í
Bandaríkjunum.
Osteopatinn William Sutherland var nemandi A. T. Still.
Hann er talinn vera upphafsmaður Cranial osteopathy
(höfuðbeina liðfræði). Hann hafði mikinn áhuga á
uppbyggingu höfuðkúpunnar. Hann lærði að uppbygging og
starfsemi líkamans eru nátengdar og skoðaði uppbyggingu
samskeyta (sauma) höfuðbeinanna. Hver saumur hefur sína sér
eiginleika í uppbyggingunni og Sutherland sýndi fram á
þýðingu þess fyrir starfsemi höfuðkúpunnar/hreyfingu. Hann
uppgötvaði að höfuðbeinin eru ekki aðeins hreyfanleg,
heldur að þau hreyfast taktfast í útþenslu og samdrátt, hjá
eðlilegum einstaklingi. Hann kom fram með kenningar um að
hægt væri að hreyfa höfuðbeinin og hafa þannig áhrif á
starfsemi heilans og heilatauganna. Sutherland taldi að með
því að leiðrétta afstöðu beinanna þá lagaðist starfsemi
líkamans.
Dr. John E.Upledger fékk áhuga á Cranial Osteopathy eftir
að hafa rekist á kröftugan slátt í mænuvökvanum þegar hann
aðstoðaði við skurðaðgerð þar sem fjarlægð var kölkun við
mænuhimnur í hálsi. Hann nam fræði Sutherlands og eftir
mikla rannsóknarvinnu við Michican State University þróaði
hann CranioSacral meðferðina sem ólíkt Cranial osteopathy
gengur út frá því að beinin þjóni og fylgi bandvefnum en
ekki öfugt. Niðurstaða Dr. Upledger var sú að árangursrík
meðferðarvinna yrði að taka til allra þátta mannsins, jafnt
líkamlega sem andlegra þátta. Maðurinn er ein heild og það
ber að meðhöndla hann sem slíkan.
Höfuðbeina-
og spjaldhryggjar meðferð
Höfuðbeina- og
spjaldhryggjarkerfið er lífeðlisfræðilegt kerfi, sem er
tiltölulega nýlega uppgötvað. Það samanstendur af heila- og
mænuhimnum og heila- og mænuvökva sem umlykur, nærir og ver
miðtaugakerfið. Það nær frá höfuðbeinum niður í
spjaldhrygg.Höfuðbeina- og
spjaldhryggjarkerfið er hálflokað vökvakerfi. Vegna frásogs
og framleiðslu á heila- og mænuvökva þá myndast taktföst
hreyfing á vökvanum. Þessi taktfasta hreyfing veldur
hreyfingu á heila- og mænuhimnum. Sú hreyfing kvíslast
eftir himnukerfi líkamans sem er ein samhangandi heild. Þá
hreyfingu er hægt að greina með snertingu hvar sem er á
líkamanum. Þessi taktfasti sláttur í heila-og mænuvökvanum
er u.þ.b. 6-12 slög á mínútu.
Höfuðkúpan er samsett úr mörgum beinum sem eru aðskilin við
fæðingu. Þau vaxa og ná saman og mynda beinsaum sín á
milli. Hin hefðbundna skýring er sú að við sjö ára aldur
eru beinin orðin samsoðin heild. En í þessari meðferð er
gengið út frá því að beinsaumurinn sé í raun
bandvefsliðamót er bjóði upp á hreyfingu beinanna. Þetta er
ekki mikil hreyfing en höfuðkúpan þenst út og dregst saman
við hreyfingu heila- og mænuvökvans. Ef hins vegar
einhverjar hindranir verða á hreyfingu höfuðbeinanna eða
einhverstaðar í himnukerfi líkamans hindrar það flæði
þessarar taktföstu hreyfingar eftir himnukerfinu. Hægt er
að meta hvar hindranir liggja með því að greina taktinn á
nokkrum stöðum á líkamanum.
Bandvefur
Bandvefskerfi
líkamans er það kerfi sem tengir saman alla hluta hans í
eina heild. Það má líta á bandvefinn sem eitt samhangandi
slíður sem nær frá hvirfli til ilja. Bandvefurinn myndar
himnur í heila, slíður um heila, mænu og taugar og hvíslast
um æðar, vöðva, bein, líffæri og önnur byggingakerfi
líkamans, þar með talið frumur og frumulíffæri. Bandvefur
er uppbyggður af bæði trefjaefni (kollageni) og teygjuefni
(elastíni), það gerir honum kleift að vera bæði
teygjanlegur og að dragast saman aftur. Þessir eiginleikar
bandvefs valda því að hann aðlagast hinum ýmsu breytingum
sem eiga sér stað í líkamanum, bæði eðlilegum vexti og
óeðlilegum, t.d. bólgur, æxli og skekkjur. En slíkar
breytingar og skekkjur eru samt sem áður álag á bandvefinn
sem er í stöðugri viðleitni til að fara í rétt horf.
Teygjuþáttur bandvefsins geymir í sér “minni”
um eðlilega stöðu. Höfuðbeina- og spjaldhryggjar meðferð
styður við líkamann í að vinda ofan af bandvefnum, og þar
sem teygjuþáttur himnukerfisins “man” réttu
leiðina, er mikilvægt að meðferðaraðili láti af þörf sinni
til að gera e-ð eða að stjórna og hlusti á líkama þiggjanda
meðferðarinnar því hann veit best hvað þarf að gera.
Vefræn
tilfinningalosun (SomatoEmotional Release®)
Vefræn
tilfinningalosun (VTL) er sál-líkamleg aðferð sem notuð er
til að aðstoða líkamann við að losa um vefrænar afleiðingar
af áföllum og neikvæðar tilfinningar sem þeim tengjast. Hún
byggir á höfuðbeina- og spjaldhryggjar vinnunni en einnig
er beitt samtalstækni. Þetta meðferðarform hófst í lok
áttunda áratugarins þegar Dr. John Upledger og
lífeðlisfræðingurinn Dr. Zvi Karni PhD, rákust á að oft
gerist það að líkaminn geymir í sér orku sem er afleiðing
af slysum, meiðslum eða tilfinningalegs áfalls. Áfallið
gerir það að verkum að líkaminn geymir orkuna á einhverjum
stað í líkamanum og myndar það sem Dr. Upledger kallar
orkumein (energy cyst). Heilbrigður líkami getur tekið inn
og aðlagast slíkum orkumeinum, en þau valda því að meiri
orka fer í alla starfsemina. Eftir því sem árin líða þá
minnkar aðlögunargetan og fram koma einkenni sem sífellt er
erfiðara að horfa framhjá eða halda niðri.
Meðferðin
Höfuðbeina- og
spjaldhryggjarmeðferð fer fram með þeim hætti að í flestum
tilvikum liggur sá er þiggur meðferðina á bekk og er
fullklæddur. Meðferðaraðilinn byrjar á að greina
hreyfinguna í mænuvökvanum með því að þreifa eftir henni á
nokkrum stöðum á líkamanum, og finnur þannig út hvar liggur
spenna sem hindrar hreyfinguna. Meðferðin er síðan fólgin í
að losa um spennu í bandvefnum og liðka til fyrir hreyfingu
höfuðbeina og spjaldhryggs og þar með losa um spennu í
þessu himnukerfi miðtaugakerfisins og leiðrétta skekkjur á
beinum. Gegnumgangandi er markmiðið að nota mjög léttan
þrýsting, innan við 5 gr. Líkami þiggjandans er alltaf sá
sem ræður ferðinni, bæði hvað magn þrýstings og stefnu
varðar. Ef beitt er auknum þrýstingi þá bregst líkami
þiggjandans við með því að veita mótstöðu gegn innrásinni.
Með léttri snertingu erum við að læðast framhjá varnarkerfi
líkamans og líkaminn nær að nýta sér þennan létta þrýsting
og orku til að losa um spennu eða stíflur. Þessi milda
nálgun og að líkami þiggjandans ræður alltaf ferðinni,
tryggir að þetta er mjög öruggt og hættulaust
meðferðarform.Algengt er að þessi
meðferð taki um klukkustund í senn en það er mjög misjafnt
eftir einstaklingum hve oft þarf að koma. Langflestir finna
fyrir verulega bættri líðan í fyrstu 1-3 skiptunum. Mjög
margir hafa gert þessa meðferð að reglubundnum þætti í
sinni heilsueflingu.
Meðferðargildið
Höfuðbeina- og
spjaldhryggjarmeðferð er mjög mild meðferð sem þrátt fyrir
lítið inngrip hefur mjög djúp áhrif. Styrkur þessa
meðferðarforms er m.a. að hluti meðferðarinnar felst í að
vinna frá kjarnanum (mænu) og út á við. Þessi meðferð
vinnur með líkamanum í að auka eigin getu til að efla
starfsemi miðtaugakerfis-ins, minnkar neikvæðar afleiðingar
streitu, eflir almennt heilsufar og eykur viðnám gegn
sjúkdómum.
Höfuðbeina-
og spjaldhryggjar meðferð hefur m.a. reynst vel við
eftirfarandi einkennum:MígreniÍþróttameiðslumKrónískum
háls- og bakverkjumHeila og
mænusköðumÖrðugleikum í stjórnun
hreyfingaStreitu og streitutengdum
vandamálumKjálka og
bitvandamálumHryggskekkjuSíþreytuTaugavandamálumNámsörðugleikumOfvirkniVefjagigtÁfallsröskunVandamálum
í ónæmiskerfinuVefjavandamálum eftir
skurðaðgerðir ogVanlíðan ungbarna
Upledger höfuðbeina- og spjaldhryggjar meðferð hefur fengið
mikinn meðbyr, góðar móttökur hjá almenningi og
viðurkenningu. Byggist það á þeim góða árangri sem næst með
þessu meðferðarformi.
Hvernig
nýtist Upledger höfuðbeina- og spjaldhryggjar meðferð
íþróttafólki?
Þetta meðferðarform er
frábær aðferð til að fyrirbyggja meiðsli og einnig ein
besta aðferð til að hvetja og styðja við
sjálfsheilunarferli líkamans. Mjög jákvætt er að fara
reglulega í þessa meðferð til að hjálpa líkamanum að losa
um spennu og vandamál sem safnast upp í daglega lífinu og
ekki síst við erfiða íþróttaiðkun. Meðferðin kemur í veg
fyrir að spenna safnist upp og minnkar þannig líkur á
meiðslum, einnig eru ákveðnir þættir í meðferðinni sem
lækka spennu í ósjálfráða taugakerfinu (sympatíska kerfinu)
sem ekki bara eykur líkamlega slökun heldur slakar einnig á
andlegri spennu og kvíða t.d. fyrir keppni eða próf. Við
meiðsli er algengt að um skaða á himnukerfi líkamans sé að
ræða. T.d. tognanir, snúningar, bólgur, rof eða blæðingar í
hinum ýmsu himnum líkamans, s.s. vöðvahimnum, sinum,
liðböndum, liðpokum o.s.frv. Upledger höfuðbeina- og
spjaldhryggjar meðferð gengur út á að vinna með skaða í
himnukerfi líkamans. Himnan er uppbyggð m.a. af trefjum og
teygjuefni. Teygjuþátturinn (elastín) í himnunni gerir það
að verkum að himnan leifir ákveðið tog og trefjarnar
(collagen) gefa henni styrk þannig að himnan skaðast ekki
þrátt fyrir t.d. eðlilegan vöxt eða jafnvel óeðlilgan
(bólgur og æxli). En eins og íþróttamenn vita þá er oft um
álag og ofnotkun að ræða sem gerir það að verkum að himnan
gefur sig. Með ákveðnum handbrögðum þá gengur þetta
meðferðarform út á að hjálpa himnunni að vinda ofan af
snúningi og tognunum, minnka bólgur og losa um afleiðingar
af höggi ef um slíkt er að ræða. Auk þess býr þetta
meðferðarform yfir þeim kosti að geta losað um gömul
meiðsl. Oft valda gömul meiðsl, (samgróningar, spenna,
langvinnar bólgur eða önnur vandamál) afleiddum vandamálum
annars staðar í líkama, þó gamla vandamálið sé án einkenna
getur það þannig verið að valda óskýrðum verkjum,
stirðleika eða vanstarfsemi annars staðar í líkamanum.
Þetta er vegna þess að himnukerfi líkamans er ein heild frá
hvirfli til ilja, og frá frumu til húðar. Þannig að þegar
spenna myndast á einum stað þá myndast frá henni tog sem
getur verið að valda afleiddu einkennunum. Upledger
höfuðbeina- og spjaldhryggjar meðferð býr yfir
greiningaraðferðum sem gera meðferðaraðilanum kleift að
finna rót vandans. Þannig er ekki aðeins einnkennið
meðhöndlað heldur er orsökin leituð uppi og
meðhöndluð.Með því að fara reglulega
í höfuðbeina- og spjaldhryggjar meðferð er þannig hægt að
koma í veg fyrir að gamlir skaðar taki sig upp, losa um
gamla skaða sem hugsanlega eru að valda einhverjum
vandamálum, losa um kvíða og andlega spennu og auka
liðleika himnukerfisins sem lágmarkar hættu á sköðum.
Dr. John E. Upledger stofnaði Upledger Institute (UI) í
Bandaríkjunum árið 1985. Hlutverk UI er að stunda
rannsóknir, bjóða upp á meðferðir sérfræðinga og kenna
höfuðbeina- og spjaldhryggjarmeðferð og önnur meðferðarform
sem tengjast henni. Höfuðstöðvar UI eru í borginni West
Palm Beach í Flórida í Bandaríkjunum. Nám í Upledger
höfuðbeina- og spjaldhryggjar meðferð fer fram hér á landi
og einnig eru reglulega kynningarnámskeið víða um land.
Erla Ólafsdóttir
sjúkraþjálfari